2014-2020 yıllarında uygulanmak üzere taahhüt edilen yaklaşık 960 milyar Avro’luk AB bütçesi, son yıllarda yaşanan küresel ve bölgesel gelişmeler ışığında 2021-2027 dönemi için yaklaşık 2.018 milyar Avro’ya yükseltildi.

Avrupa Birliği’nin (AB) politika ve önceliklerinin uygulanması konusunda en önemli araçlardan biri olan bütçesi için son yıllarda yaşanan düzensiz göç, küresel ısınma, Kovid-19 salgını ve küresel ticarette yaşanan rekabet sürecine karşın 2021-27 döneminde önemli revizyon sürecine gidildi.

İhtiyaçlar doğrultusunda harcama bütçesi başlığı 6’dan 7’ye yükseltilirken, göç krizi ile güvenlik ve savunma politikaları yeni dönemde birbirinden ayrıldı. Son Çok Yıllı Mali Çerçeve Programı (ÇYMÇ) kapsamında, AB’yi ve dünyayı yakından ilgilendiren dijitalleşme, küresel rekabet, inovasyon, çevre politikaları, göç ve sınır yönetimi gibi konulara dair alanlara daha fazla bütçe ayrıldı.

Tablo 1: Birinci ve İkinci Yedi Yıllık ÇYMÇ Bütçe Başlıkları

2014-2020 Harcama Bütçesi Başlıkları	2021-2027 Harcama Bütçesi Başlıkları
1. Akla Dayalı ve Kapsayıcı Büyüme 1.1 Büyüme ve İstihdam için Rekabet 1.2 Ekonomik, Sosyal ve Bölgesel Bağlılık	1. Tek Pazar, İnovasyon ve Dijital
2. Sürdürülebilir Büyüme: Doğal Kaynaklar	2. Uyum, Dayanıklılık ve Değerler
3. Güvenlik ve Vatandaşlık	3. Doğal Kaynaklar ve Çevre
4. Küresel Avrupa	4. Göç ve Sınır Yönetimi
5. Yönetişim	5. Güvenlik ve Savunma
6. Tazminat (Telafi Ödemeleri)	6. Komşuluk ve Dünya
	7. Avrupa Kamu Yönetimi

AB Bütçesi Nedir? AB bütçesi, Birliğin politika ve önceliklerini gösteren önemli bir araçtır. AB’nin yıllık bütçeleri, daha sıkı bir bütçe disiplinini sağlamak amacıyla 1988 yılından itibaren ÇYMÇ yoluyla ortaya konmaktadır. ÇYMÇ, 2014 yılından yedi yılı kapsamaktadır. Avro cinsinden hazırlanan AB bütçesi, denk bütçe esasına dayanmaktadır. AB bütçesinin hazırlanmasına yönelik hususlar, AB’nin İşleyişine Dair Anlaşma’nın (ABİDA) Mali Hükümleri (Başlık II) altında düzenlenmiştir. Birliğin yıllık bütçesi, ABİDA’nın 314 Maddesi’ne uygun olarak Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi tarafından hazırlanır.

2014-2020 mali dönemini etkileyen sadece göç krizi olmazken, çerçeve programının son dönemlerinde başlayan Kovid-19 krizi de AB bütçesinin revize edilmesi konusunda AB’de baskı yarattı. Halihazırda yaşanan yasadışı ve düzensiz göç karşısında 2015 ve 2017 yılları arasında mali çerçeve programını revize etme ihtiyacı duyan AB, Kovid-19 krizi ile yaşanan ekonomik daralmaya ve ihtiyaçların daha hızlı karşılanmasına yönelik revizyon tartışmalarını gündeme getirdi.

Kovid-19 Sonrası AB, Tarihinin En Büyük Bütçesini Hazırladı

Kovid-19 krizi sonrası, salgının yarattığı ekonomik ve sosyal hasarın onarılmasının yanı sıra, AB ekonomisini ve politikalarını yakından ilgilendiren dijitalleşme, çevre politikaları, küresel ekonomik rekabet süreci, inovasyon ve göç yönetimi konusunda da modern ve daha sürdürülebilir olarak nitelendirilen yeni bütçe programı kabul edildi. ÇYMÇ Programı kapsamında cari fiyatlarla yaklaşık 1.211 milyar Avro’luk bütçe kabul edilirken, bu uzun vadeli bütçenin yanı sıra, Yeni Nesil AB (Next Generation EU-NGEU) adlı program altında da 806,9 milyar Avro’luk bir pay ayrıldı.

Bu bütçe ile;

• Bu bütçe ve NGEU programı ile belirlenen tutarın %50’den fazlası, araştırma ve yenilik çalışmaları ile AB’nin modernizasyon sürecini desteklerken, iklim değişikliğiyle mücadele, dijital dönüşüm süreci ve AB üye ülkeleri arasındaki uyumun güçlendirilmesi bekleniyor.
• Doğal kaynaklar ve çevre alanına 419,9 milyar Avro’luk bir bütçe ayrılırken, paket kapsamında 2050 yılına kadar AB’nin iklim tarafsızlığına ulaşma hedefinden kaynaklanan sosyal ve ekonomik sonuçları ele almak için ‘Adil Geçiş Fonu’, kömür ve karbonun yoğun olduğu en savunmasız bölgelerin iklim geçişinin ekonomik ve sosyal maliyetlerinin ele alınmasına yardımcı olacak.
• NGEU’nun %20’si dijital dönüşüm sürecine aktarılacak.
• 2026 ve 2027 yıllarında, uzun vadeli bütçe kapsamındaki yıllık harcamaların %10’u biyolojik çeşitliliğin azalmasını durdurmak ve tersine çevirmek için gerçekleştirilecek.
• İlk kez, yeni ve güçlendirilmiş öncelikler, %31,9 ile uzun vadeli bütçe içinde en yüksek paya sahip oldu.

NGEU’dan sağlanan fonların çoğunluğu (cari fiyatlarla 723,8 milyar €), Kurtarma ve Dayanıklılık Kolaylığı programı aracılığıyla harcanacak. Bu program, kamu yatırımlarına ve yeşil ve dijital projeler gibi alanlara yönelik büyük ölçekli mali destekten oluşuyor. Destek, cari fiyatlarla hibeler (338,0 milyar €) ve krediler (385,8 milyar €) şeklinde verilecek.

AB Bütçesine Yeni Gelir Kaynakları Yaratılacak

AB, Kovid-19 sonrası etkilenen ülkelerin üzerindeki yükü hafifletmek üzere mevcut öz kaynaklara ek olarak yeni öz kaynaklar yaratma adımlarını bu bütçe dönemi ile atacak. Yeni öz kaynak adımları kapsamında AB, iklim değişikliğiyle mücadele ve giderek dijitalleşen ekonomik faaliyet süreçlerinde adil vergilendirmeyi sağlamayı amaçlıyor.

1 Ocak 2021 itibariyle başlayan ilk yeni öz kaynak, geri dönüştürülmemiş plastik ambalaj atıklarına dayalı yeni bir katkıyı sağlarken; diğer yeni gelir kaynakları karbon düzeyi sınırlarını ayarlama mekanizmasına, dijital vergilendirme sürecine ve AB Emisyon Ticareti Sistemi’ne dayanan yeni bir özkaynağı da içerebilir. Komisyon ayrıca, Haziran 2024’e kadar Mali İşlem Vergisi ve kurumlar sektörüyle bağlantılı mali katkı veya yeni bir ortak kurumlar vergisi matrahına dayalı olarak başka yeni öz kaynaklar önermeyi taahhüt etti.

AB, 2014-2020 yılları arasındaki ÇYMÇ Programı’ndan farklı olarak son mali çerçeve programını, 2015 yılında artan göç baskısı ve güvenlik endişeleri, 2016 yılında alınan Brexit kararı, 2017’de başlayan ticaret savaşları, dijital alanda yaşanan hızlı değişim, uzay çalışmalarında hızla devam eden ticarileşme adımları ve son olarak Kovid-19 krizlerinin sonucunda daha net ihtiyaçlar ve beklenen riskler etrafında hazırlamıştır. Özellikle bütçenin geçen dönem kabul edilen bütçenin iki katından daha fazla olması, sadece Tek Pazar’ın, istihdam politikalarının veya üye ülkeler arasındaki gelişmişlik farkının azaltılmasına yönelik değil, aynı zamanda karbon salınımının azaltılması hedefi, AB’nin uzay programının desteklenmesi, küresel ticari ve bilimsel rekabet süreci ve küresel ısınma ile ortak mücadele gibi küresel konuları da AB bütçesinin temel yapı taşları haline getiriyor. Bu bakımdan, belirlenen yaklaşık 2.018 milyar Avro’luk bütçe, sadece rakamsal bir farklılığı değil aynı zamanda yukarıda belirtilen sorunlar ve ihtiyaçlar bakımından da bir önceki bütçe dönemine göre işlevsel anlamda büyük önem taşıyor.