2021-2030 Engelli Hakları Stratejisi ile AB, nüfusunun %25’ini oluşturan 87 milyon engelli vatandaşının ekonomik ve sosyal şartlarını toplumsal kimlik farklılığı gözetmeden çözmeyi hedefliyor.

Son yıllarda yaşanan ekonomik ve toplumsal krizler karşısında, yaşam şartları kötüleşen engelli vatandaşlarının sorunlarını çözmek için üye devletlerini destekleyen Avrupa Birliği (AB), bir önceki 10 yıllık strateji sonuçlarından ders çıkararak, olağanüstü pandemi şartlarında, engellilerin karşılaştığı çeşitli zorlukların üstesinden gelmeyi amaçlıyor. Strateji Belgesi’nde engelli vatandaşlarının cinsiyet, ırk, etnik köken, din veya inanç ile yaş veya cinsel yönelimlerine karşı tarafsız bir anlayış yaratılarak, ‘kimliksiz’ bir engelli politikasının yürütüleceği vurgulandı.

AB’nin İşleyişine İlişkin Antlaşma’nın 18’inci ve 19’uncu Maddeleri ile vurgulanan ‘engellilik nedeniyle ayrımcılığa uğramama’ şartı, üye ülkelerin uyguladığı ekonomik politikalar nedeniyle, yaşam şartları her geçen gün zorlaşan engelleri vatandaşları için AB’nin gerçekçi engelli politikası oluşturmasının önünü açtı. Bu kapsamda yapılan ilk adım, ayrımcılıkla mücadele için 2001-2006 eylem programının kabul edilmesiydi. Daha sonra, 2010-2020 Avrupa Engellilik Stratejisi, engellilerin haklarını kullanmalarını, topluma ve ekonomiye tam olarak katılmalarını sağlamayı hedefledi.

19 yılda belirlenen stratejilerin sonuçları ışığında hazırlanan 2021-2030 Stratejisi, cinsiyet, ırk, etnik köken, din veya inanç ile yaş veya cinsel yönelimlerine karşı tarafsız bir anlayışı benimsedi. Strateji kapsamında, engelli vatandaşlar için şu hedefler belirlendi:

1. Evrensel insan haklarından eşit şekilde yararlanmak,
2. Toplumda eşit fırsatlara sahip olmak,
3. Topluma ve ekonomiye katılımında eşit haklara sahip olmak,
4. Engelli bireylerin nerede, nasıl ve kiminle yaşayacaklarına karar verebilmek,
5. İhtiyaçların ve engellilik durumları ne olursa olsun AB içinde özgürce hareket etmek,
6. Hiçbir koşulda ayrımcılığa maruz kalmamak.

“AB’de 16-65 yaş arası engellilik oranı %17,9 iken, 65 yaş üstünde bu oran %48,5’e çıkıyor.“

AB Komisyonu ENGELLİ HAKLARI KOMİSERİ HELENA DALLI

Strateji, Engelliliğe Farklı Bir Bakış Açısı Sunuyor

Bu stratejik yaklaşım, uzun vadeli, fiziksel, zihinsel veya duygusal bozuklukların yanı sıra çevresel faktörlere bağlı olarak gelişen engellilik ile yaşa bağlı olarak artan yaygın engelliliği dikkate alarak, bireylere yönelik kesişimsel bir bakış açısını ortaya koyuyor. Engelliler arasında yaş ve cinsiyet farklılığının yanı sıra mülteciler, göçmenler, Romanlar, çocuklar ve etnik azınlıklar bu süreçte stratejik yaklaşımın ana unsurunu oluşturuyor.

Pandemi süreciyle birlikte ağırlaşan yaşam koşullarının yanı sıra, iş ve sosyal yaşamda günlük pratiklerin değişmesi, engellilerin bilgi teknolojilerine ulaşmaları ve kullanma yeterliliğini geliştirmeleri konusunda önemli bir sorun oldu. Ancak AB, 2020 yılında yayınladığı Yeni Nesil AB Programı ile engelli vatandaşların da dijital yeterliliklerinin korunması, ekonomik olarak daha iyi şartlara kavuşması amacıyla bu programda engellilere yer verdi. Bu amaçla, bütçe yönetimi sonunda engelli vatandaşlarının ekonomik açıdan sorunlarının hafifletilmesi de öngörülüyor.