2021 yılı TÜİK verilerine göre, Türkiye’deki düşük internet hızına erişim bir önceki yıla göre %1,3 artarak %92 olarak gerçekleşti.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2021 yılı Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması verilerine göre, hanelerin %92’sinin evden internete erişim imkânına sahip olduğu görüldü. Bu oran, ülke şartları göz önüne alındığında yüksek olarak değerlendirilse de Türkiye, Avrupa Birliği (AB) ülkeleri ile kıyaslandığında sabit geniş bant internet hızı bakımından kötü bir performans göstermeye devam ediyor.

İnternet analiz sitesi, Speed Test’in paylaştığı Eylül 2022 verilerine göre Türkiye, mobil küresel performansında 139 ülke içerisinde 64’üncü; sabit geniş bant performansında ise 181 ülke içerisinde 105’inci oldu. Bu göstergelere göre Türkiye, sabit genişbant internet performansında AB ülkelerinin tamamının arkasında kalırken, mobil internet performansında ise sadece İrlanda’yı geride bıraktı.

Tablo 1: Speed Test İnternet Hız Sıralaması

Sıra	Mobil Küresel Performansı	Sıra	Sabit Genişbant Performansı
1	Norveç	1	Şili
2	Birleşik Arap Emirlikleri	2	Singapur
3	Katar	3	Çin
64	Türkiye	105	Türkiye
137	Afganistan	179	Türkmenistan
138	Küba	180	Afganistan
139	Haiti	181	Küba

Türkiye’deki İnternet Fiyatları Daha Düşük

Özellikle sabit genişbant internet hızında gözlemlenen düşük verilere karşın, diğer ülkelerle kıyaslandığında yurttaş, Dolar bazında yüksek internet fiyatlarıyla karşı karşıya kalmıyor. Sabit genişbant internet fiyatlarında Türkiye, aylık ortalama 9,32 Dolar ile 220 ülke içerisinde 9’uncu oldu. Mobil veri ücretlerinde ise 1 GB’lık internet paketi baz alındığında ortalama paket 0,39 Dolar olarak belirlendi. Bu oranla Türkiye, mobil veri ücretlerinde 233 ülke içerisinde 18’inci sırada yer aldı. Bu verilere karşın, ülkedeki Dolar kurunun yüksekliği, artan enflasyon ve internet sağlayıcılarının farklı tekliflerle sunduğu karmaşık internet paketleri, fiyatları daha da yukarı çekiyor.

Bölgesel Eşitsizliklerde Avrupa ile Eşitiz

Türkiye’deki hane halkının çoğunluğu internet erişimine ulaşsa da düşük internet kalitesinin yanı sıra, erişim konusunda bölgeler arası eşitsizlikler sürmeye devam ediyor. Avrupa’nın bölgesel eşitsizlikler konusunda yaşadığı benzer sorunu yaşayan Türkiye, internete erişim konusunda doğu ve batı arasında önemli bir eşitsizliğe sahip. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması’na (İBBS) göre, internete erişim ve kullanım imkânlarının Marmara Bölgesi’nde özellikle İstanbul’da yoğunlaştığı görülüyor. bu bölgeyi, Ege ve Akdeniz bölgeleri takip ederken, erişim ve kullanım imkânı en az sahip olan bölgeler ise Kuzeydoğu Anadolu, Ortadoğu Anadolu ve Batı Karadeniz olarak görülüyor.

Tablo 2: Türkiye’deki Bölgelere Göre İnternete Erişim ve Kullanım Sıralaması

Bölge ve Şehir	2011	2021	Değişim
İstanbul	1	1	–
Doğu Marmara	2	3	-1
Batı Anadolu	3	2	+1
Batı Marmara	4	9-8	-5/-4
Orta Anadolu	5	6	-1
Ege	6	4	-2
Doğu Karadeniz	7	7	–
Akdeniz	8	5	+3
Batı Karadeniz	9	10	-1
Ortadoğu Anadolu	10	11	-1
Kuzeydoğu Anadolu	11	12	-1
Güneydoğu Anadolu	12	8/9	+4/+3

Bölgesel Eşitsizlikler Dijital Uçurumu Derinleştirebilir

Türkiye’deki internet kullanımı, Avrupa ülkelerinin ortalaması ise yakın görülse de internet erişimi büyük oranda (%87) mobil genişbant ile gerçekleşiyor. Hanelerdeki sabit geniş bant kullanım oranı ise AB ortalamasına (%75) kıyasla Türkiye’de %51’dir. Bu durum, bireylerden bağımsız olarak hanelerin internet kullanımı konusunda eksikliğini gösteriyor. Özellikle batı bölgeleri de dahil olmak üzere altyapı yetersizliği bu durumun en büyük nedeni olarak görülebilir. Çünkü altyapı yatırımları devlet tarafından yapılırken, son yıllarda mobil internet kullanımının artmasının ardından telekomünikasyon şirketleri bu alana daha çok yatırımlarını artırmıştır. Ayrıca iletişim alanında faaliyet gösteren kamu iktisadi teşebbüsünün özelleştirilmesi de şirketi bölgesel yatırımları kamu çıkarlarından uzak kâr sağlamaya yönelik yatırımlara yönlendirmiştir.

Dijital uçurumun yaş, cinsiyet ve eğitim farklılıklarından doğan nedenleri bir kenara bırakıldığında, en temel iletişim ihtiyaçlarından biri haline gelen internetin Türkiye’deki yurttaşlar için maddi sebeplerin yanı sıra ticari çıkarlara bağlı olarak bölgesel eşitsizliğin getirdiği bir hak ihlali olduğu ifade edilebilir.