Geçtiğimiz yıl Şubat ayında başlayan Ukrayna-Rusya savaşı sonrası, Rusya’ya yönelik 10’uncu yaptırım paketini yayınlayan AB, yaptırımlarını ekonomik ve sosyal boyutta sürdürmeye devam ediyor.

24 Şubat 2022’de Rusya’nın Ukrayna’ya ait Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia ve Herson bölgelerine yönelik işgalinin ardından başlayan savaşa yönelik en büyük tepkiyi gösteren aktörlerin başında gelen Avrupa Birliği (AB), şu ana kadar gelişen süreçte Rusya’ya yönelik yaptırımlarını süreç içerisinde derinleştirerek uygulamaya çalışıyor.

Özellikle kış döneminde yaptırım restine karşın Rusya’nın enerji tehdidi ile karşı karşıya kalan AB ve ülkeleri, ilk yaptırımlarını Rus ve Belarus’lu diplomatlara karşı kısıtlama adımlarıyla gerçekleştirdi. Bu diplomatik adımların ardından yaptırımlar, Donetsk ve Luhansk oblastlarının hükümet dışı kontrol edilen alanlarıyla ekonomik ilişkilerine yönelik başlatılırken, Rusya’nın AB’nin sermaye ve finansal piyasalarına ve hizmetlerine erişimine yönelik kısıtlamalar da yürürlüğe konuldu.

İkinci yaptırım paketi, savaştan bir gün sonra yürürlüğe girdi.

İşgalin başlatılmasından bir gün sonra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin , Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ve diğerlerinin yanı sıra Rusya Devlet Duması ve Ulusal Güvenlik Konseyi üyelerine yönelik bireysel yaptırımlar kabul edilirken, finans, enerji, ulaştırma ve teknoloji sektörlerini kapsayan ekonomik yaptırımların hayata geçirilmesi kararlaştırıldı. Ayrıca, Rus diplomatlar ve diğer Rus yetkililer ve iş adamları için vize kolaylaştırma hükümleri de askıya alındı.

Üçüncü yaptırım paketi ve bankacılık ve medya alanlarında derinleşti.

AB, sivil ve ticari özellikleri gözetilmeksizin Birliğin hava sahasını tüm Rus uçaklarına kapattığını açıkladı. Bunun yanı sıra, Rusya Merkez Bankası ile işlem yasağı getirilirken, yedi Rus bankasına SWIFT yasağı kondu. Ayrıca Rusya’ya Avro cinsinden banknotların sağlanması da yasaklandı. Finansal yaptırımların yanı sıra, Rusya’ya ait yayın kanalları olan Russia Today ve Sputnik’in yayınları da erişime engellendi. Böylece AB, finansal ve propaganda açısından Rusya’ya karşı iki önemli adımı atmış oldu.

Rusya yaptırımlara karşı ilk yanıtını demir-çelik ithalat yasağıyla verdi.

AB’nin bu süreçte yaptırım adımları, Avrupa’da önemli yatırımları olan Rus oligarklara karşı başlatıldı. Chelsea Futbol Takımı’nın eski sahibi Roman Abramoviç ve German Khan, AB’nin yaptırım listesine dahil edilirken, Rusya’ya karşı lüks mal ihracat yasağı getirildi. Buna karşın Rusya, AB’ye karşı demir-çelik ihracatını yasaklayan kararını duyurdu.

Demir-çelik ihracatı yasağıyla AB’ye yönelik başlayan Rusya yaptırımları, fosil yakıt ihracatı yasaklarıyla devam etti. Buna karşın AB, limanlarını Rusya’ya karşı kapatarak cevap verirken, diğer yandan da karayolu taşımacılığını Rus ve Belarus’lu operatörlere karşı kapattı.

Altıncı yaptırım paketi, petrol ve türevleri ithalat yasağını beraberinde getirdi.

AB, belirli istisnalar dışında Rusya’dan ham petrol ve rafine petrol ürünleri ithalatını yasakladı. Ayrıca bu süreçte bankacılık ve medya alanındaki askıya alma işlemleri devam etti. Son olarak, Ukrayna’nın Bucha ve Mariupol şehirlerinde işlenen suçların sorumlusu olarak iddia edilen 18 kurum ve 65 kişiye karşı yaptırım kararı alındı.

AB tarafından başlatılan ve karşılıklı olarak süregelen yaptırımların ardından, 28 Kasım 2022’de AB, bu yaptırımların ihlali durumunda oybirliğiyle, kısıtlayıcı tedbirlerin ihlalini AB’nin İşleyişine Dair Antlaşma’daki ‘AB Suçları’ listesine ekleme kararını aldı. Karar, AB çapında yaptırımların uyumlu bir şekilde uygulanmasını sağlamak ve yaptırımları atlatmaya veya ihlal etmeye yönelik girişimleri caydırmak amacıyla alındı.

Savaşın sivil alana etkisi: vize kolaylığı kaldırıldı.

Konsey, AB ile Rusya arasındaki vize kolaylaştırma anlaşmasını tamamen askıya alan bir karar alırken, vize kodunun genel kuralları Rus vatandaşları için de geçerli oldu. Bunun sonucunda, vize başvuru ücretinin 35 Avro’dan 80 Avro’ya çıkarılması, ek belgesel kanıt sunma zorunluluğunun getirilmesi, vize gün işlem sürelerinin artırılması ve çok girişli durumlarda vize verilmesi için daha kısıtlayıcı kurallar getirildi.

Bu yaptırımların dünya piyasasındaki etkileri ne oldu?

Dünya ekonomisinin iki devinin savaş ile başlayan artan yaptırım süreçleri, başta küresel enerji arzı olmak üzere, küresel gıda krizini de beraberinde getirdi. Ukrayna’nın ve Rusya’nın tahıl ambarı olması, savaş boyunca Karadeniz’de artan gerginlik ve engelleme çalışmaları, gıda krizi konusunda sorunları artırdı. Savaş, enerji arzının güvenliği konusunda da belirsizlikleri tırmandırdı. Geleneksel olarak AB’nin ana fosil yakıt tedarikçisi olan Rusya, bazı AB üye ülkelerine gaz dağıtımını askıya alarak AB’yi tüm ülkelerde güvenli arza yanıt vermeye zorladı.

Gıda ve tahıl krizi karşısında Türkiye’nin arabulucu olma talebi Batı ve Rusya tarafından olumlu karşılanarak, aktörlerin anlaşmaları sonucu güvenli koridorlar aracılığıyla Mayıs 2022’den bu yana, Ukrayna’dan 18 milyon tondan fazla tahıl ve yağlı tohum Afrika, Orta Doğu ve Asya’daki ihtiyaç sahibi ülkelere ihraç edildi.