AB, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu aday ve potansiyel aday ülkelere her yıl milyonlarca Avro mali yardımda bulunuyor. Peki neden?

Avrupa Birliği (AB), Çok Yıllı Mali Çerçeve (ÇYMÇ) Programı aracılığıyla genişleme bölgesinde yer alan ülkelere yönelik milyarlarca Avro mali yardımda bulunuyor. Bu yardımları yapmasının temel sebebi, bu ülkelerin genişleme sürecine ilişkin olarak müktesebat başlıkları çerçevesinde reformlarını hayata geçirerek AB politikalarına yakınlaşmalarını sağlamak.

2007 yılından bu yana uygulanan Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA), şu ana kadar aday ve potansiyel adaylara yönelik 38.462 milyon Avro tutarında destekte bulundu.

Dönemlere Göre Mali Yardım Araçları ve Tutarları

• 2007-2013 Yılları Arası IPA-I Programı: 11,5 milyar Avro,
• 2014-2020 Yılları Arası IPA-II Programı: 12,8 milyar Avro,
• 2021-2027 Yılları Arası IPA-III Programı: 14,162 milyar Avro.

Bu programdan başta Türkiye olmak üzere Arnavutluk, Bosna Hersek, Karadağ, Kosova, Kuzey Makedonya ve Sırbistan yararlanmakta; bu destekler, müktesebat başlığına ilişkin sunulan raporlara göre dönemsel olarak değişmekte.

AB, aday ülkelerin üyelik seviyesine ulaşması için bu yardımları sağlarken, aynı zamanda bölgesel istikrarın sağlanması konusunda bir hedef belirlemiştir. Özellikle, dış ticaret, enerji tedariki, ulaşım, çevre, iklim değişikliği ve güvenlik gibi konular AB için önemli konuların başında geliyor. Özellikle bu ülkelerin AB’ye komşu olması, bu alanları daha da önemli kılıyor.

IPA’lar Hangi Destek Altında Sunuluyor?

AB, IPA mali desteklerini farklı tematik başlıklar altında ülkelere sunuyor. IPA III kapsamında belirlenen tematik başlıklar, Birliğin ÇYMÇ başlığı altında yer alan konularla eş zamanlı olarak sağlanırken yeşil ekonomi, hukukun üstünlüğü, güvenlik, sürdürülebilir ekonomi ve politik alanda belirlenen başlıklar desteğin çerçevesini oluşturdu.

IPA III Kapsamnda Sağlanan Mali Destek Başlıkları

1. Hukukun üstünlüğü, Temel Haklar ve Demokrasi,
2. İyi Yönetişim, AB Müktesebatına Uyum, İyi Komşuluk İlişkileri ve Stratejik İletişim
3. Yeşil Gündem ve Sürdürülebilirlik,
4. Rekabet Gücü ve Kapsayıcı Büyüme,
5. Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği.

Yukarıdaki başlıklar, AB’nin stratejik hedefleri kapsamında değişmekle birlikte, genellikle Birliğin kurucu değerleri (insan hakları, eşitlik, demokrasi ve özgürlük) ekseninde IPA’nın hibe başlıkları oluşturuluyor. Ülkelerin yıllık olarak AB’ye sunmuş oldukları raporlar ve Birliğin aday ülkelere yönelik hazırladığı ilerleme raporlarına göre bu desteklere ilişkin hem kesintiler hem de ödüllendirmeler yapılabiliyor.

İlk Kez Bir Aday Ülkenin Mali Yardımı Kesildi

2017 yılında, Avrupa Parlamentosu ile Avrupa Birliği Konseyi arasında yapılan bütçe görüşmelerinde Türkiye’ye IPA fonları kapsamında yapılan yardımların 70 milyon Avro tutarındaki bölümü “insan hakları, demokratikleşme ve hukuk devleti alanında iyileşme” koşuluna bağlanmış ve dondurulmuştu. Komisyon’un Nisan 2018’de açıkladığı son Türkiye raporunda ise bu alanlarda ilerleme yaşanmadığının bildirilmesi üzerine 70 milyon Avro tutarındaki fon iptal edildi. Bu karar ile birlikte, ilk kez bir adayın IPA desteği kesilmiş oldu.

Bu durumun yanı sıra, ilerleme sürecine yönelik olumlu performans ülkeler de ödüllendiriliyor. 2020 performans ödülü uygulaması için 78 milyon Avro ayrılırken Komisyon, AB reformlarını ilerletme yolunda en önemli adımları atan Arnavutluk ve Kuzey Makedonya’yı ödüllendirmeyi önerdi.